Ba giờ sáng và cữ bú thứ tư: những điều không ai kể cho mẹ về tháng đầu sau sinh

Ba giờ sáng. Căn phòng chỉ còn ánh đèn ngủ vàng nhạt và tiếng điều hòa chạy rì rì. Mẹ ngồi tựa lưng vào thành giường, con trong tay, và nhận ra đây là lần thứ tư trong đêm mình làm đúng tư thế này. Điện thoại báo 3:07. Lần trước là 1:40. Lần trước nữa là 23:50. Mẹ không nhớ nổi lần cuối mình ngủ một mạch ba tiếng là khi nào.

Nếu bạn đang đọc những dòng này trong một đêm như thế, thì trước hết: bạn không làm gì sai cả. Đây chính là tháng đầu tiên, và nó vốn dĩ như vậy.

Trong bụng mẹ, bé được ru ngủ bởi chính những bước đi của mẹ vào ban ngày và thức dậy đạp loạn xạ khi mẹ nằm xuống vào ban đêm. Vì vậy, nhiều bé chào đời với "đồng hồ" bị đảo ngược. Cộng thêm cái dạ dày chỉ to bằng quả trứng gà, bé cần bú mỗi 2-3 tiếng, cả ngày lẫn đêm. Đó là sinh học, không phải vì con "hư" hay mẹ "chiều quá".

Đồng hồ sinh học của bé thường bắt đầu hình thành sau vài tuần. Mẹ có thể giúp con một chút: ban ngày mở rèm, để nhà có tiếng nói chuyện bình thường; ban đêm cho bú trong ánh đèn mờ, ít nói chuyện, thay tã nhanh gọn. Đừng kỳ vọng con ngủ xuyên đêm trong tháng đầu - mục tiêu thực tế hơn nhiều là: mẹ được ngủ đủ, dù là ngủ từng mẩu.

Ai cũng bảo mẹ thế. Nhưng khi con vừa ngủ, mẹ nhìn quanh và thấy chậu đồ chưa giặt, bình sữa chưa tráng, tin nhắn chưa trả lời, bụng đói meo. Và thế là mẹ đi làm hết mấy việc đó.

Thử đổi câu hỏi. Thay vì "mình nên làm gì khi con ngủ?", hãy hỏi: "Việc nào bắt buộc phải là mình làm?". Chậu đồ có thể chờ bố về. Bình sữa có thể nhờ bà tráng. Tin nhắn có thể chờ tới tuần sau - không ai giận một người mẹ vừa sinh con. Cái duy nhất không ai làm thay được là giấc ngủ của chính mẹ.

Một mẹo nhỏ nhiều gia đình đã thử và thấy hiệu quả: chia ca. Nếu bé bú bình hoặc mẹ hút sữa sẵn, bố nhận cữ khoảng 22h-2h, mẹ nhận cữ 2h-6h. Mỗi người có một đoạn ngủ liền 4 tiếng. Nghe thì nhỏ, nhưng 4 tiếng liền khác hẳn 4 lần một tiếng.

Có người mẹ ôm con lần đầu và thấy tình yêu ùa đến như sóng. Có người mẹ thì nhìn đứa bé đỏ hỏn và thấy... lạ. Cả hai đều bình thường. Tình mẫu tử không phải lúc nào cũng bật lên như công tắc đèn; với nhiều người, nó lớn dần qua từng lần bế, từng lần con nắm ngón tay mình.

Khoảng 3-10 ngày sau sinh, rất nhiều mẹ trải qua cảm giác hay khóc, dễ tủi thân, bồn chồn không rõ lý do. Các bác sĩ gọi là "baby blues", liên quan đến sự thay đổi hormone đột ngột sau sinh, và thường tự qua sau khoảng hai tuần.

Nhưng nếu cảm giác buồn bã, trống rỗng kéo dài hơn hai tuần, nếu mẹ không còn thấy vui với điều gì, không ngủ được kể cả khi con ngủ, hoặc có những ý nghĩ làm hại bản thân hay con - đó có thể là trầm cảm sau sinh. Nó không phải là sự yếu đuối, và nó điều trị được. Hãy nói với người thân và đi khám. Xem thêm bài viết về trầm cảm sau sinh trong chuyên mục Thai Kỳ.

Tháng đầu là lúc mẹ nhận được nhiều lời khuyên nhất đời. Bà nội bảo phải quấn chặt, bà ngoại bảo phải kiêng gió, cô hàng xóm bảo con khóc là do mẹ ít sữa, nhóm Facebook thì mỗi người nói một kiểu.

Không cần cãi ai, cũng không cần nghe hết. Một cách đơn giản: với những gì liên quan đến an toàn (tư thế ngủ, sốt, vàng da, số lần đi tiểu, cách pha sữa), hãy nghe bác sĩ nhi. Với những gì thuộc về thói quen (bế nhiều hay ít, ru hay không ru), hãy làm cái giúp cả nhà dễ chịu nhất. Có rất ít lựa chọn nuôi con nào là "sai vĩnh viễn".

Riêng một điều cần làm đúng ngay từ đầu: cho bé ngủ nằm ngửa, trên mặt phẳng chắc chắn, không gối, không chăn dày, không thú bông trong nôi. Đây là khuyến nghị nhất quán của các tổ chức y tế để giảm nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh.

Tháng đầu, mẹ không cần lo mọi tiếng hắt hơi, mọi lần ọc sữa. Nhưng hãy ghi nhớ mấy dấu hiệu này: bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C trở lên; bỏ bú, bú kém rõ rệt; ngủ li bì khó đánh thức; vàng da lan xuống bụng, chân hoặc vàng da kéo dài sau 2 tuần; thở nhanh, rút lõm ngực, tím tái; ít tã ướt (dưới 6 tã/ngày sau tuần đầu).

Không ai nói cho mẹ biết chính xác ngày nào. Nhưng thường là vào khoảng tuần thứ sáu, bé bắt đầu nhìn thẳng vào mắt mẹ và cười - nụ cười thật, không phải cái nhếch mép lúc ngủ. Và dù mẹ vẫn còn mệt, vẫn còn những đêm ba giờ sáng, thì khoảnh khắc đó trả lại cho mẹ rất nhiều thứ.

Cho đến lúc ấy, hãy đối xử với bản thân dịu dàng như cách mẹ đang đối xử với con. Ăn khi đói. Ngủ khi có thể. Nhờ khi cần. Mẹ không cần phải hoàn hảo, chỉ cần có mặt - và mẹ đang làm điều đó rất tốt.