Bữa ăn không phải chiến trường: cách để con tự ăn ngon mà không cần ép, không cần điện thoại

Bữa tối, 19 giờ. Bà cầm chén cơm đuổi theo cháu quanh phòng khách. Mẹ mở điện thoại, con há miệng trong vô thức, mắt dán vào hoạt hình. Bố dọa "không ăn hết thì không được xem". Mỗi bữa kéo dài một tiếng, và ai cũng mệt.

Cảnh này quen đến mức nhiều gia đình nghĩ đó là chuyện đương nhiên khi nuôi con nhỏ. Nhưng thật ra, bữa ăn có thể khác đi rất nhiều.

Chuyên gia dinh dưỡng người Mỹ Ellyn Satter đề xuất một nguyên tắc được nhiều bác sĩ nhi trên thế giới áp dụng, gọi là "phân chia trách nhiệm trong ăn uống". Nó đơn giản đến bất ngờ:

Bố mẹ chịu trách nhiệm: cho con ăn cái gì, khi nào, và ở đâu.
Con chịu trách nhiệm: ăn bao nhiêu, và có ăn hay không.

Nghĩa là: mẹ quyết định thực đơn (cơm, canh rau, cá kho), giờ ăn (18:30) và chỗ ăn (bàn ăn, không phải sofa). Còn con ăn hai muỗng hay hai chén là việc của con.

Nghe có vẻ "thả lỏng" quá? Nhưng đây là lý do nó hiệu quả: trẻ nhỏ có khả năng tự điều chỉnh lượng ăn theo nhu cầu cơ thể khá tốt. Khi bị ép, trẻ dần mất đi cảm nhận đói - no tự nhiên đó, và bữa ăn trở thành cuộc chiến quyền lực mà phần thắng không bao giờ thuộc về người lớn.

Khi mắt dán vào màn hình, con ăn mà không biết mình đang ăn gì, không cảm nhận được vị, không nhận ra mình đã no. Con không học nhai, không học tự xúc, không có cơ hội trò chuyện cùng gia đình. Và khi bỏ màn hình ra, con không chịu ăn nữa vì "ăn" đã gắn với "xem".

Bỏ màn hình trong bữa ăn sẽ có vài ngày khó khăn. Con có thể ăn ít hơn vài bữa. Nhưng một đứa trẻ khỏe mạnh sẽ không bị suy dinh dưỡng vì ăn ít vài bữa - cơ thể con sẽ tự bù vào bữa sau khi thật sự đói.

Ăn cùng nhau. Trẻ học ăn bằng cách bắt chước. Một đứa trẻ thấy bố ăn rau cải ngon lành sẽ dễ thử rau cải hơn một đứa trẻ ăn một mình.
Lịch ăn đều đặn. 3 bữa chính và 2 bữa phụ, cách nhau 2,5-3 tiếng. Không cho ăn vặt, uống sữa liên tục giữa các bữa - con không có cơ hội thấy đói.
Giới hạn thời gian 20-30 phút. Hết giờ thì dọn, không bình luận, không phạt. Bữa sau sẽ đến.
Luôn có một món "an toàn". Mỗi bữa nên có ít nhất một món con thường chịu ăn (cơm trắng, chuối), bên cạnh món mới.
Cho con tự xúc, kể cả khi vương vãi. Từ khoảng 9-12 tháng, trẻ đã muốn tự cầm. Mất thêm vài phút lau dọn, nhưng con có cảm giác làm chủ - và trẻ thích ăn thứ mình tự làm.
Kiên nhẫn với món mới. Trẻ có thể cần tiếp xúc với một món ăn 10-15 lần trước khi chịu ăn. Từ chối lần đầu không có nghĩa là con "không thích" mãi mãi.

"Ăn hết chén này mới được đi chơi." - biến ăn uống thành hình phạt.
"Ăn rau đi rồi mới được ăn bánh." - khiến rau thành thứ phải chịu đựng, còn bánh thành phần thưởng.
"Con không ăn là mẹ buồn lắm." - gắn việc ăn với cảm xúc của người khác.
"Thằng Bin ăn giỏi chưa kìa." - so sánh không làm con ăn nhiều hơn.

Thay vào đó, nói về món ăn: "Hôm nay canh bí đỏ ngọt lắm, mẹ thích màu cam này." Hoặc đơn giản là nói chuyện về ngày hôm nay - để bữa ăn là lúc gia đình bên nhau, không phải lúc chấm điểm.

Hãy đưa con đến bác sĩ nhi nếu: con sụt cân hoặc đứng cân nhiều tháng liền; chỉ ăn được dưới 15-20 loại thực phẩm và danh sách ngày càng hẹp; nôn ói, nghẹn thường xuyên khi ăn; hoặc bữa ăn gây căng thẳng lớn cho cả nhà. Có những trẻ biếng ăn vì lý do y khoa thực sự và cần được hỗ trợ chuyên môn.

Còn với phần lớn trẻ khỏe mạnh "lúc ăn lúc không", điều tốt nhất cha mẹ có thể làm thường là... làm ít đi. Nấu món ngon, bày lên bàn, ngồi xuống ăn cùng con, và tin rằng con biết bụng mình cần bao nhiêu.