Khi con ăn vạ giữa siêu thị: điều gì đang xảy ra trong đầu con và cha mẹ nên làm gì

Quầy tính tiền siêu thị, chiều thứ bảy. Đứa trẻ hai tuổi rưỡi chỉ vào thanh kẹo. Mẹ nói "không". Một giây im lặng. Rồi như có ai nhấn nút, bé nằm phịch xuống sàn, đá chân, gào khóc như thể vừa mất đi thứ quý giá nhất đời. Người xếp hàng phía sau tặc lưỡi. Một bà cụ nói to "con nít bây giờ...". Mặt mẹ nóng bừng.

Nếu bạn từng ở trong cảnh đó - và hầu hết cha mẹ có con tuổi 1-4 đều từng - thì bạn sẽ hiểu cảm giác muốn độn thổ. Nhưng hãy để tôi kể cho bạn nghe chuyện gì đang thật sự xảy ra bên trong cái đầu bé xíu kia.

Vùng não giúp con người kiềm chế cảm xúc, chờ đợi, suy nghĩ trước khi hành động - vỏ não trước trán - là vùng phát triển chậm nhất, và sẽ tiếp tục hoàn thiện đến tận tuổi 20. Trong khi đó, vùng não cảm xúc thì đã hoạt động mạnh mẽ từ rất sớm.

Hình dung thế này: con có một chiếc xe với động cơ cực mạnh nhưng phanh thì gần như chưa có. Khi thất vọng, tức giận, mệt, đói, cảm xúc tăng tốc và con không có cách nào tự dừng lại. Cơn ăn vạ không phải là con đang "diễn" hay "thao túng" mẹ. Nó là một cơn bão cảm xúc thật sự mà con chưa biết điều khiển.

Đó cũng là lý do giảng giải lúc con đang gào khóc gần như vô ích: phần não "nghe lý lẽ" đang tạm thời không hoạt động.

1. Giữ an toàn trước tiên. Nếu con đang đập đầu, đá vào người khác hay ở gần chỗ nguy hiểm, nhẹ nhàng bế con ra chỗ khác.
2. Hạ người xuống ngang tầm mắt con, nói chậm và ngắn: "Con đang rất giận vì không được mua kẹo. Mẹ ở đây."
3. Không nhượng bộ - nếu mẹ mua kẹo để con nín, con sẽ học được rằng ăn vạ là có kẹo.
4. Không quát, không đánh, không dọa bỏ con lại. Những phản ứng đó đổ thêm dầu vào lửa và dạy con rằng người lớn cũng không kiểm soát được cảm xúc.
5. Chờ. Phần lớn cơn ăn vạ qua đi trong vài phút. Mẹ chỉ cần là một "điểm tựa" vững vàng, đừng bị cuốn theo.

Còn những ánh mắt xung quanh? Hãy nhớ: những người từng nuôi con nhỏ đều hiểu. Những người không hiểu, thì ý kiến của họ không quan trọng bằng đứa trẻ trước mặt bạn.

Khi con đã bình tĩnh lại, ôm con. Rồi nói chuyện thật ngắn: "Lúc nãy con giận quá nên nằm ra đất. Lần sau con giận, con có thể nói 'Con giận!' hoặc nắm chặt tay mẹ." Trẻ nhỏ cần được dạy những cách thể hiện cảm xúc thay thế, giống như được dạy cầm thìa.

Gọi tên cảm xúc thường xuyên trong cuộc sống hằng ngày - "con vui quá nhỉ", "con thất vọng vì trời mưa không ra công viên được" - giúp con dần có "từ vựng cảm xúc". Một đứa trẻ nói được "con giận" thì ít cần dùng đến tay chân hơn.

Nhiều cơn ăn vạ có thể đoán trước được. Thủ phạm thường gặp nhất là đói, mệt, và bị chuyển đổi hoạt động đột ngột.

• Đừng đi siêu thị vào giờ ngủ trưa của con hay ngay trước bữa ăn.
• Mang theo đồ ăn nhẹ.
• Báo trước: "Hôm nay mình đi mua sữa và rau. Mình không mua kẹo. Con giúp mẹ chọn cà chua nhé."
• Cho con những lựa chọn nhỏ để con thấy mình có quyền kiểm soát: "Con muốn đẩy xe hay cầm danh sách?"
• Khen cụ thể khi con làm tốt: "Hôm nay con đi siêu thị cùng mẹ rất giỏi, con đã chờ đến lượt ở quầy tính tiền."

Ăn vạ là bình thường ở trẻ 1-4 tuổi và thường giảm dần khi ngôn ngữ của con phát triển. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em nếu: cơn ăn vạ rất thường xuyên (nhiều lần mỗi ngày) và kéo dài trên 15-20 phút; con thường tự làm đau mình hoặc người khác; ăn vạ vẫn nhiều sau 5 tuổi; hoặc đi kèm chậm nói, khó khăn giao tiếp.

Cuối cùng, một sự thật an ủi: đứa trẻ hai tuổi nằm lăn ra sàn siêu thị hôm nay cũng chính là đứa trẻ năm tuổi sẽ nói với bạn "Mẹ ơi, con giận lắm, nhưng con không khóc nữa đâu." Bộ phanh ấy đang được lắp dần, từng chút một - và mỗi lần bạn giữ bình tĩnh bên cạnh con, bạn đang giúp con lắp nó.